Jidysz
Jidysz – ייִדיש (dosłownie: żydowski – od chwili pierwotnego określenia do wnętrza tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – ozór Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku do wnętrza południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) spośród dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich ponadto romańskich.Zwany nieraz ponadto מאַמע־לשון (mame-loszn; matczyny-język) bądź לשון־אַשכּנז (loszn-aszkenaz; język-aszkenazyjski) do wnętrza odróżnieniu od chwili לשון־קודש (loszn-kojdesz; ozór święty), którym owo terminem określany jest schematyczny ozór hebrajski.Język ów tradycyjnie zapisywany jest alfabetem hebrajskim. Zobacz piękne zdjęcia ślubne i wybierz coś dla siebie. Czasem jednak, współcześnie, spotyka się nagrywanie u dołu użyciu alfabetu łacińskiego . W tym przypadku stosuje się spośród reguły metodę transkrypcji fonetycznej właściwej na rzecz własnego języka; ponadto racja np. postać anglojęzyczna wyrażenie: "איך בין אַ ייִד" ("Jestem Żydem") zapisze jako: ikh bin tudzież yid, polskojęzyczna tudzież jako: ich bin tudzież jid. Istnieje także, oparta na angielskiej, zmodyfikowana odpis opracowana do wnętrza instytucie YIVO (p. dalej). Transkrypcja ta, zwana wedle nomenklatury YIVO romanizacją, stosowana jest po największej części na wskroś środowiska akademickie ponadto stanowi typ międzynarodowego standardu. Ze względu na to, iż abecadło hebrajski negacja logiczna rozróżnia małych ponadto wielkich liter, u dołu transkrypcji owo znaczy również transliteracji pisma jidysz dopuszcza się nagrywanie korzystający tylko minuskuły. Pełna tablica zawierająca romanizację YIVO, polską transkrypcję fonetyczną i jednocześnie nagrywanie IPA znajduje się na Wikisłowniku.Ludność żydowska, która przybyła spośród południa powyżej dolinę Renu negacja logiczna mówiła natychmiast po hebrajsku. Jej poprzednim językiem potocznym był bliżej umowny ozór romański (możliwe, iż był owo Język_zarfatit), metamorfoza starofrancuskiego owo znaczy również włoskiego. W zetknięciu spośród miejscową ludnością germańską rozpoczął się postępowanie powolnego przyswajania nowego języka. Jednakże natychmiast na tym etapie występowały różnice między żydowskim niemieckim tudzież niemieckim, gdyż maniera tradycyjnymi zapożyczeniami hebrajskimi, które stanowią chroniczny moduł wszystkich języków żydowskich, mówiono używając dodatkowo zapożyczeń ze starszego języka romańskiego. Do obecnie dnia przetrwały do wnętrza jidysz pojedyncze słowa, będące śladem tamtego okresu. Są owo m.in. imiona własne pochodzenia romańskiego: יענטע (Jente; od chwili romańskiego gentile), ביילע (Bejle; od chwili bella) owo znaczy również czasownik: בענטשן (benczn; od chwili benedicere – błogosławić). Zatem język, którego używali Żydzi na poziomie podstawowych kontaktów społecznych był cały spośród językiem używanym na wskroś ludzie miejscową (co umożliwiało np. handel), tudzież do wnętrza kwestiach związanych spośród obyczajowością, kulturą ponadto religią (konfesyjnych) był na wskroś nią bezprzyczynowy (co zapewniało mu swego rodzaju hermetyczność, ponadto w charakterze obecne slangi, owo znaczy żargony społeczno-zawodowe).Od XIII wieku rozpoczęły się stopniowe migracje Żydów na tereny słowiańskie. Najpiękniejsze zdjęcia ślubne w Polsce. Zobacz koniecznie! Głównie aż do Czech, Polski tudzież spośród kiedy nieraz ponadto do wnętrza dalszym ciągu na wschód, do wnętrza wyniku których, w charakterze ponadto kontaktów handlowych, jidysz zaczął pochłaniać elementy słowiańskie, mające wielgachny oddziaływanie na jego skrajny kształt. Najstarszymi słowiańskimi zapożyczeniami używanymi po obecnie dwadzieścia cztery godziny są takie słowa jak: נעבעך (nebech; od chwili nebocha; staropol. oblubienica – biedactwo, biedaczek, dostojny pożałowania) czy: זיידע (zejde – dziadek) tudzież ponadto niektóre, zapomniane już, wszak używane do wnętrza dalszym ciągu aż do XIX w. imiona własne jak: טשארנה (Czarna), סלאווה (Slawa) owo znaczy זלאטה (Zlata) . Istnieje projekt wedle której miałyby znajdować się owo zapożyczenia negacja logiczna kawa na ławę od chwili Słowian, tudzież od chwili ludności żydowskiej zamieszkującej ich obręb ponadto posługującej się na co dwadzieścia cztery godziny językiem owo znaczy również językami judeo-słowiańskimi takimi w charakterze Knaan. O języku tym, owo znaczy również językach (bo negacja logiczna rozumie się samo przez się poniekąd do wnętrza jakim stopniu ich było), wiemy niewiele. Bezspornie pomimo tego miały one oddziaływanie na drugi rozwinięcie języka jidysz na wskroś który, spośród czasem, zostały wyparte owo znaczy również zasymilowane.Warto dodatkowo zahaczyć o wystarczająco śmiałej hipotezie izraelskiego lingwisty Paula Wexlera. W 1991 roku opublikował Pan powyżej 100-stronicowy paragraf do wnętrza International Journal of the Sociology of Language zatytułowany Yiddish – The fifteenth Slavic language. A study of partial language shift from Judeo-Sorbian owo German. (pol. Jidysz – piętnasty ozór słowiański. Studium częściowego przesunięcia językowego spośród judeo-łużyckiego aż do niemieckiego.) Na podstawie przykładów zaczerpniętych spośród materiału językowego stara się Pan dowieść rodowód jidysz spośród języka łużyckiego. Według niego obydwa języki spośród kiedy nieraz powolny silnej germanizacji, co jednocześnie pomaga do wnętrza zaproponowanej analizie porównawczej. Teoria ta, niemniej pomimo tego wielce kontrowersyjna ponadto nieznajdująca uznania między większości współczesnych badaczy, niejednokrotnie w charakterze jedyna wyjaśnia rodowód części elementu słowiańskiego, którego względnie niezmierzony odcinek negacja logiczna być może znajdować się – zdaniem autora – tylko wynikiem zewnętrznych kontaktów językowych.Pierwszy datowany dowód piśmienniczy pochodzi spośród roku 1272. Jest owo krótkie rymowane błogosławieństwo znajdujące się do wnętrza machzorze przeznaczonym na rzecz kantora, napisanym najprawdopodobniej do wnętrza Norymberdze:Rozkwit języka ponadto literatury jidysz przypada na era od chwili końca XIX wieku aż do wybuchu II wojny światowej. Jidysz w charakterze samotny ozór bez kraju proch własny skład do wnętrza PEN Clubie. Siedziba oddziału mieściła się do wnętrza Wilnie.Przed 1939 rokiem do wnętrza Polsce wydawano pisma (m.in. Hajnt, Der Moment, Fołks-Cajtung) ponadto książki i produkowano filmy do wnętrza jidysz (Jidl mitn fidl, Mamełe, Dybuk).Po wojnie ukazywał się narząd CKŻP Dos Naje Leben. Bund wydawał Fołks Cajtung i bilingwalny Biuletyn, Poalej Syjon – Arbajter Cajtung, PPR – Fołks Sztyme. Ukazywało się również poświadczenie naukowe Jidisze Szriftn, kwartalnik literacki Literarisze Bleter, historyczne Bleter far Geszichte.Liczbę nuże mówiących do wnętrza jidysz szacuje się na 3-4 miliony, po największej części do wnętrza USA, Izraelu, Rosji, Ukrainie, Białorusi, Meksyku ponadto Argentynie.Ważną rolę do wnętrza badaniach powyżej jęz. jidysz tudzież ponadto powyżej kulturą ponadto historią Żydów odgrywa instytut YIVO (od Yidisher Visnshaftlekher Institut, Żydowski Instytut Naukowy), zał. do wnętrza 1925 r. do wnętrza Wilnie; od chwili 1940 r. spośród siedzibą do wnętrza Nowym Jorku. Instytut ów jest de facto regulatorem języka, niemniej pomimo tego ze względu na jego transgraniczny zasady moralne negacja logiczna wszystkie środowiska w środku taki go uznają. Jego prace powyżej standaryzacją zostały rozpoczęte do wnętrza dalszym ciągu poprzednio II wojną światową na wskroś skład w największym stopniu wobec tego kompetentnych do wnętrza tej kwestii lingwistów spośród założycielem YIVO – Maxem Weinreichem na czele. Między innymi takie ówczesny założenia powstania tej instytucji, która swoją misję wypełnia aż do dziś. Bezspornie pomimo tego owo do wnętrza wyniku jej, między innymi, bezpośrednich owo znaczy również pośrednich działań, jest dozwolone do wnętrza ostatnim czasie dostrzec powiększenie zainteresowań językiem jidysz na świecie ponadto owo negacja logiczna ale wręcz do wnętrza społecznościach żydowskich. Trend ów dający się dostrzec jest ponadto do wnętrza Polsce dokąd w charakterze dotąd wybitnym popularyzatorem literatury jidysz był Michał Friedman (zm. 2006), literat licznych przekładów najważniejszych dzieł powstałych do wnętrza tym języku.W 2006 nakładem wydawnictwa słowo/obraz terytoria ukazała się dwujęzyczna ponadto sowicie ilustrowana Warszawska forpoczta jidysz – chrestomatia tekstów u dołu red. Karoliny Szymaniak (ISBN 83-7453-711-6) – która przedstawia jedno spośród najciekawszych zjawisk przedwojennej kultury jidysz do wnętrza Polsce. W książce, prócz tego manifestów, ekspresjonistycznych wierszy ponadto poematów i krótkich utworów prozatorskich, znalazły się teksty podejmujące problematykę kina abstrakcyjnego, nowoczesnego malarstwa ponadto rzeźby konstruktywistycznej.Na przełomie 2006/2007 nakładem wydawnictwa Austeria ukazał się wznowienie największego przedwojennego Słownika polsko jidysz u dołu red. Arona Marka (ISBN 978-83-89129-38-3), tudzież u dołu zakończenie roku 2007 nakładem wydawnictwa Szolem Alejchem ukazał się największej rangi drukiem powojenny bilateralny Słownik polsko jidysz jidysz-polski autorstwa Julii Makosz obejmujący spośród grubsza 12 tys. haseł. (ISBN 978-83-914036-5-5).Warto dodatkowo nadmienić, iż słownictwo języka jidysz znajdujący się na Wikisłowniku jest, po uwzględnieniu, iż jedno motto być może dysponować parę znaczeń, największym tego typu słownikiem dostępnym do wnętrza Polsce. Jest również jedynym do wnętrza Polsce dostępnym online ponadto największym między wszystkich innych wersji językowych Wiktionary.Duży udział do wnętrza odkrywaniu na świeżo kinematograficznej spuścizny języka jidysz ma Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kultury Żydów „Wspólne Korzenie”. Z jej inicjatywy do wnętrza dniach 16-18 października 2006 odbyła się do wnętrza Łodzi pierwsza edycja, tudzież do wnętrza dniach 23-25 września 2007, do wnętrza Kazimierzu Dolnym, i 23-25 października, od chwili nowa do wnętrza Łodzi, druga wydanie Festiwalu Sztuki Filmowej Jidysz Podczas festiwalu prezentowano odprysk ogromnego dorobku filmowego polskich Żydów. W tym filmy ze ścisłego kanonu kina jidysz niejednokrotnie częściej znane maniera granicami kraju aniżeli tu, dokąd powstały (Dybuk 1937, Błazen purymowy 1937, Weseli biedacy 1937, Judeł rozrywka na skrzypcach 1936, Mateczka 1938, Bezdomni 1939, List aż do matki 1939, Pięć Miast 1938).Poza tym bezustannie od chwili lat, poniekąd do wnętrza jidysz drukowany jest dwutygodnik Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów do wnętrza Polsce "Dos Jidisze Wort – Słowo Żydowskie", tudzież na scenie Państwowego Teatru Żydowskiego do wnętrza Warszawie wystawiane są klasyczne sztuki literatury żydowskiej do wnętrza tym języku.Dla osób chcących wykładać się jidysz prowadzone są lektoraty języka na germanistyce uniwersytetów do wnętrza Warszawie, Krakowie, Łodzi, Wrocławiu ponadto Lublinie. W 2009 roku do wnętrza Toruniu zostanie otwarta pierwsza do wnętrza Europie buda kształcąca na kierunku językoznawstwo hebrajska. Na uczelni będą prowadzone kursy językowe spośród jidysz Poza tym od chwili roku 2002 do wnętrza ramach Centrum Kultury Jidysz fundacji "Shalom" organizowane są dorocznie Letnie Międzynarodowe Seminaria Języka Jidysz do wnętrza Śródborowie spośród udziałem najwybitniejszych znawców ponadto lektorów tego języka na świecie – do wnętrza tym dodatkowo profesorów YIVO. Dodatkowo Fundacja organizuje całoroczne kursy językowe, na różnych poziomach zaawansowania, do wnętrza Warszawie ponadto Łodzi.Wyróżnia się dubel główne, historyczne odmiany języka jidysz:Wszystkie trzy dialekty – do wnętrza relacje od chwili pochodzenia – są dalej kultywowane między dzisiejszych Żydów.Istnieje również parę odłamów ponadto dialektów powstałych natychmiast po II wojnie światowej np. Jinglisz – typ slangu łączącego schematyczny jidysz spośród angielskim , tudzież ponadto parę systemów ortograficznych ponadto kodyfikacji spośród czego najważniejsza wydaje się pisownia YIVOwska, bazująca na dialekcie litewskim ponadto polskim, do wnętrza której owo konsekwentnie podawane są zapisywane na tej stronie przykłady. Z innych systemów ortograficznych powinno się naznaczyć ów stworzony do wnętrza byłym Związku Radzieckim, w użyciu nuże do wnętrza Rosji (m.in. do wnętrza Żydowskim Obwodzie Autonomicznym) i innych byłych krajach ZSRR pozostających teraz do wnętrza tej strefie wpływów. Charakteryzuje się Pan przede wszystkim fonetycznym aszkenazyjskim zapisem zapożyczeń hebrajskich (np. שאבעס w zastępstwie tradycyjnego שבת – szabes) i brakiem litery pasech alef – אַ w zastępstwie której konsekwentnie stosuje się oklepany alef א).